Jak czytać skrypty i podręczniki akademickie

Skrypt akademicki albo podręcznik na studiach różni się od podręcznika szkolnego jedną rzeczą, która zmienia sposób czytania: gęstością. Mniej powtórzeń tej samej myśli innymi słowami, mniej uproszczeń, więcej założenia, że czytelnik samodzielnie dopowie kontekst, którego tekst nie tłumaczy wprost.

Czym różni się czytanie podręcznika akademickiego od szkolnego?

Podręcznik szkolny zwykle prowadzi za rękę: definicja, przykład, ćwiczenie, podsumowanie. Skrypt akademicki częściej zakłada, że przykład wymyślisz sam, a definicję zestawisz z dwóch zdań rozrzuconych w różnych miejscach tekstu. Nie jest to wada skryptu – jest to inny poziom odbiorcy, dla którego został napisany. Konsekwencja praktyczna: czytanie go w tym samym tempie co podręcznik szkolny, zdanie po zdaniu bez zatrzymania, prowadzi do złudnego poczucia, że się przeczytało, bez realnego zrozumienia.

Metoda SQ3R w skrócie

Jedną z najstarszych i najlepiej opisanych metod czytania tekstów akademickich opracował Francis Robinson w książce „Effective Study” z 1946 roku. Nazwa pochodzi od pięciu kroków.

Survey (przejrzyj) – zanim zaczniesz czytać dokładnie, przejrzyj nagłówki, pogrubienia i podsumowanie na końcu rozdziału. To daje mapę tego, co w ogóle jest w środku, zanim zanurzysz się w szczegóły.

Question (zadaj pytania) – z każdego nagłówka zrób pytanie, na które rozdział ma odpowiedzieć. Czytanie z konkretnym pytaniem w głowie jest bardziej ukierunkowane niż czytanie bez celu.

Read (czytaj) – dopiero teraz czytaj dokładnie, szukając odpowiedzi na pytania z poprzedniego kroku, nie każdego zdania z tą samą uwagą.

Recite (odpowiedz z pamięci) – po przeczytaniu fragmentu zamknij tekst i spróbuj odpowiedzieć na postawione pytanie własnymi słowami, zanim sprawdzisz się w tekście.

Review (przejrzyj ponownie) – po całym rozdziale krótki przegląd własnych odpowiedzi i notatek, żeby złożyć fragmenty w całość.

Jak czytać, żeby nie czytać wszystkiego z tą samą uwagą?

Punktem wyjścia jest sprawdzenie, czego faktycznie wymaga egzamin – wykaz zagadnień, poprzednie egzaminy, wskazówki prowadzącego. Fragmenty skryptu odpowiadające tym zagadnieniom zasługują na wolne, dokładne czytanie z krokiem Recite po każdym z nich. Fragmenty poboczne, dodane dla kontekstu, można przejść szybciej, samym przeglądem struktury.

Co robić z fragmentem, którego nie rozumiesz za pierwszym razem?

Zależy, czy reszta rozdziału na nim się opiera. Jeśli tak – definicja, od której zależy rozumienie kolejnych stron – warto zatrzymać się i wyjaśnić go od razu, choćby kosztem czasu. Jeśli fragment jest poboczny, sensowniej zaznaczyć go i wrócić do niego po przeczytaniu całości, kiedy szerszy kontekst rozdziału często ułatwia zrozumienie bez dodatkowego źródła.

Ile stron dziennie da się realnie przerobić?

Zależy od gęstości tekstu i tego, ile z niego wymaga kroku Recite, więc nie ma tu jednej liczby uniwersalnej dla każdego przedmiotu. Lepszym miernikiem postępu niż liczba przeczytanych stron jest liczba pytań, na które odpowiedziałeś z pamięci bez podglądania – dwadzieścia stron przeczytanych pobieżnie i zapomnianych następnego dnia daje mniej niż pięć stron przerobionych metodą SQ3R od początku do końca.

Artykuł naukowy czy rozdział skryptu – ta sama metoda?

Artykuł naukowy warto czytać w innej kolejności niż wskazuje jego układ: najpierw streszczenie i wnioski na końcu, dopiero potem część opisującą metodę i szczegóły, jeśli wnioski w ogóle są potrzebne do egzaminu w tej szczegółowości. Rozdział skryptu zwykle buduje rozumowanie krok po kroku i przeskoczenie od razu do podsumowania pomija argumentację, która bywa akurat tym, co sprawdza egzamin. Ta sama zasada selektywności – nie każdy fragment z tą samą uwagą – stosuje się więc inaczej w zależności od tego, po co dany tekst został napisany.

Krok „Recite” w metodzie SQ3R to w istocie aktywne przypominanie zastosowane w trakcie czytania, nie po nim. Ten sam mechanizm, który sprawia, że odpytywanie się z fiszki działa lepiej niż jej ponowne czytanie, działa też przy odpowiadaniu z pamięci na pytanie postawione do fragmentu tekstu.

Notatki podczas czytania akademickiego

Notatka z czytania skryptu ma sens tylko wtedy, gdy powstaje z odpowiedzi na postawione wcześniej pytanie, nie z przepisywania zdań w kolejności, w jakiej występują w tekście. Metoda Cornella, w której pytania i notatki mają osobne miejsce na stronie, pasuje do tego układu naturalnie – więcej o niej w artykule metoda Cornella, a ogólne zasady robienia notatek – w artykule jak robić notatki.

Czytanie akademickie w Pinky

Kluczowe definicje i odpowiedzi wypracowane w kroku Recite warto od razu zamienić na fiszki, zamiast zostawiać je tylko w notatkach z czytania – w Pinky można wkleić fragment tekstu i dostać z niego propozycje fiszek do sprawdzenia przed dodaniem do talii przypisanej do danego przedmiotu.