Deep work w nauce – jak wygląda głęboka praca nad materiałem

Co to jest deep work?

Termin wprowadził Cal Newport, wykładowca informatyki, w książce „Deep Work” z 2016 roku. Zdefiniował go jako pracę zawodową wymagającą pełnego skupienia, wykonywaną bez rozproszenia, która tworzy nową wartość i jest trudna do powielenia.

Przeciwieństwem jest praca płytka – logistyczna, niewymagająca głębokiego skupienia, którą można wykonać nawet przy rozproszeniu, bez większej straty jakości. Odpowiadanie na wiadomości i przepisywanie notatek z tablicy są pracą płytką. Zrozumienie nowego dowodu matematycznego albo napisanie rozprawki od zera są pracą głęboką.

Dlaczego przełączanie zadań kosztuje więcej, niż się wydaje?

Sophie Leroy opisała w 2009 roku mechanizm, który nazwała resztkowym skupieniem (attention residue). Kiedy przechodzi się do nowego zadania przed dokończeniem poprzedniego, część uwagi zostaje przy tym poprzednim – i obniża jakość pracy nad nowym zadaniem, nawet jeśli oba zadania nie mają nic wspólnego. Efekt jest silniejszy, kiedy przerwane zadanie było niedokończone albo wymagało emocjonalnego zaangażowania.

To jest dobre wyjaśnienie, czemu praca przerywana co kilka minut przez telefon albo wiadomość od znajomego wypada gorzej, niż wynikałoby to z samej utraty czasu na sprawdzenie – koszt jest w resztkach uwagi, nie w minutach spędzonych na samym sprawdzeniu.

Sophie Leroy, w badaniach z 2009 roku, opisała mechanizm resztkowego skupienia: część uwagi zostaje przy przerwanym zadaniu, obniżając jakość pracy nad następnym. Efekt jest silniejszy, gdy przerwane zadanie było niedokończone – co jest dodatkowym argumentem za regułą „przerwany blok się nie liczy” z techniki pomodoro.

Kiedy deep work ma sens w nauce, a kiedy nie?

Nie każde zadanie wymaga głębokiej pracy. Fiszki i powtórki już znanego materiału działają lepiej w krótkich, częstych blokach – tam liczy się częstotliwość kontaktu z materiałem, nie długość jednego posiedzenia. Do tego rodzaju nauki lepiej sprawdza się klasyczne pomodoro, opisane w artykule o długości bloku 25/5 czy 50/10.

Deep work ma sens tam, gdzie zadanie wymaga zrozumienia czegoś nowego: dowód matematyczny, analiza tekstu źródłowego, napisanie eseju od zera, zaprojektowanie rozwiązania zadania, którego się jeszcze nie widziało. W tego rodzaju pracy pierwsze minuty schodzą na samo wejście w problem – przerwanie w tym momencie kosztuje więcej niż przy prostszym zadaniu.

Jak zorganizować blok deep work?

Trzy warunki, żaden opcjonalny:

• Dłuższy, nieprzerywany czas. Od 50 minut do dwóch godzin, zależnie od zadania. Krócej niż 50 minut zwykle nie wystarcza, żeby w ogóle wejść w trudny problem.
• Pełne wyłączenie powiadomień, nie tylko odłożenie telefonu na bok. Jedno powiadomienie w trakcie pracy nad trudnym problemem kosztuje więcej niż przy prostszym zadaniu, właśnie przez resztkowe skupienie.
• Jedno zadanie, zdefiniowane z góry. „Zrozumieć rozdział o polu elektrycznym” jest zadaniem na deep work. „Poczytać fizykę” nie jest – zbyt ogólne sformułowanie ułatwia przerwanie w połowie i przejście do czegoś innego.

Warunki do samego skupienia – miejsce, telefon, otoczenie – są takie same jak przy krótszych sesjach i opisujemy je w artykule jak się skupić na nauce.

Rytuał wejścia w deep work

Wejście w stan pełnego skupienia zajmuje kilka minut, niezależnie od tego, jak dobrze ustawione są warunki. Stały rytuał przed blokiem – to samo miejsce, ta sama kolejność czynności, na przykład: odłożenie telefonu, przygotowanie materiałów, ustawienie timera na dłuższy czas – skraca ten rozbieg, bo mózg zaczyna kojarzyć te czynności z nadchodzącą pracą, zamiast zaczynać skupienie od zera przy każdej sesji. Rytuał nie musi być skomplikowany – nawet ten sam kubek herbaty, postawiony w tym samym miejscu przed każdą sesją, działa jako sygnał, że zaczyna się inny rodzaj pracy niż przewijanie telefonu.

To jest ta sama logika, co przy krótszych blokach pomodoro, tylko zastosowana do dłuższego, jednorazowego wejścia w trudny temat.

Deep work i pomodoro razem

Te dwie metody nie konkurują. Pomodoro dobrze zarządza energią w ciągu dnia złożonego z wielu różnych zadań. Deep work jest tym, co dzieje się wewnątrz dłuższego bloku, kiedy jedno zadanie faktycznie wymaga takiej głębi. Dzień nauki może zawierać oba: kilka krótkich bloków 25/5 na powtórki rano i jeden dłuższy blok deep work na trudny dowód po południu.

Deep work w Pinky

Timer w Pinky można ustawić na dłuższy blok, odpowiedni pod deep work, i zapisać go w historii z przedmiotem tak samo jak krótszą sesję pomodoro – po tygodniu widać, ile czasu realnie poszło na głęboką pracę nad trudnym materiałem, a ile na rutynowe powtórki. Więcej na stronie timera pomodoro.