Muzyka do nauki – czy pomaga, czy tylko tak się wydaje

Co właściwie mówi „efekt Mozarta”?

Nazwa pochodzi z badania Frances Rauscher, Gordona Shawa i Katherine Ky, opublikowanego w 1993 roku w czasopiśmie „Nature”. Studenci, którzy dziesięć minut słuchali sonaty Mozarta, wypadali lepiej w teście przestrzennym – polegającym na składaniu i wycinaniu papieru – niż studenci po dziesięciu minutach ciszy albo relaksacji. Różnica wynosiła około dziewięciu punktów, a efekt trwał około kwadransa.

To jest cały wynik badania: krótkotrwały wzrost w jednym konkretnym zadaniu przestrzennym. Rozpowszechniona wersja – że słuchanie Mozarta zwiększa inteligencję na trwałe – nie wynika z tego badania i nie potwierdziła się w późniejszych próbach powtórzenia.

Skąd w ogóle mógł się wziąć ten efekt?

Część badaczy tłumaczy go nie samą muzyką Mozarta, tylko nastrojem i pobudzeniem, jakie daje słuchanie czegokolwiek, co się lubi, w porównaniu z siedzeniem w ciszy albo słuchaniem instrukcji do relaksacji. Ta sama logika działa w nauce: krótki moment lubianej muzyki przed sesją może poprawić nastrój i przez to ułatwić start, niezależnie od tego, czy to akurat Mozart.

Czemu muzyka ze słowami przeszkadza przy czytaniu?

Tu wyniki są bardziej zgodne. Muzyka ze słowami wykorzystuje te same zasoby uwagi, które są potrzebne do przetwarzania tekstu – mózg częściowo przetwarza słowa z piosenki, nawet kiedy się ich nie słucha uważnie. Badania nad czytaniem ze zrozumieniem konsekwentnie pokazują gorsze wyniki przy muzyce ze słowami niż przy muzyce instrumentalnej, a różnica jest jeszcze większa, kiedy tekst piosenki jest w tym samym języku, w którym się czyta.

Zadania niewymagające języka – na przykład powtarzanie już dobrze znanych fiszek albo rutynowe zadania matematyczne – są na to znacznie mniej podatne.

Badanie z 1993 roku, źródło „efektu Mozarta”, wykazało wzrost wyniku o około dziewięć punktów w jednym zadaniu przestrzennym, trwający około piętnastu minut. Nie wykazało trwałego wzrostu inteligencji – to jest dodane później, w powtarzanych bez sprawdzenia opisach tego badania.

Kiedy muzyka realnie pomaga?

Przy zadaniach powtarzalnych i niewymagających języka, gdzie głównym problemem jest znudzenie, nie skupienie. Muzyka instrumentalna, w znanym już brzmieniu, bez dużych skoków głośności, może wtedy pomóc utrzymać rytm pracy – podobną rolę, jaką w innych sytuacjach odgrywa granica czasowa bloku pomodoro. Telefon używany tylko jako odtwarzacz, w trybie samolotowym i bez ekranu w polu widzenia, nie jest przy tym tym samym problemem co telefon z włączonymi powiadomieniami – o samym rozpraszaniu piszemy w artykule telefon a nauka.

Przy zadaniach wymagających czytania, pisania albo nauki nowego słownictwa – cisza albo muzyka instrumentalna bez słów daje mniej ryzyka niż muzyka ze słowami, zwłaszcza w języku, w którym się uczysz. Przy pracy typu deep work, wymagającej najgłębszego skupienia, nawet dobrze wybrana muzyka instrumentalna bywa dodatkowym obciążeniem uwagi – tam najlepiej sprawdza się pełna cisza.

Czemu lo-fi jest tak popularne do nauki?

Playlisty typu „lo-fi beats to study to” spełniają akurat te warunki, które wypadają najlepiej w badaniach: są instrumentalne, mają stałe, niezmienne tempo, bez nagłych zmian głośności czy dynamiki, i szybko stają się znajome, więc mózg nie musi ich aktywnie „słuchać”. To nie jest przypadek, że ten gatunek wygrał z innymi jako tło do nauki – trafia w kryteria, o których pisze się wyżej, bez śpiewanych słów i bez niespodzianek w aranżacji.

To nie znaczy, że lo-fi jest jedyną słuszną opcją. Muzyka klasyczna instrumentalna albo ścieżki dźwiękowe z gier bez wokalu spełniają te same warunki – wybór konkretnego gatunku jest już kwestią gustu, nie skuteczności. Gatunek, który dobrze znasz i z którym masz pozytywne skojarzenia, prawdopodobnie sprawdzi się lepiej niż nowy, nieznany wcześniej styl, nawet jeśli teoretycznie spełnia te same kryteria.

Jak to sprawdzić u siebie?

Najprostszy test to porównanie: jeden blok nauki w ciszy, drugi z muzyką, przy tym samym rodzaju zadania. Historia sesji – nie samo wrażenie w danym momencie – pokazuje, po którym bloku faktycznie zostało w pamięci więcej.

Czy warto uczyć się z podcastem w tle?

Nie w tym samym sensie co z muzyką. Podcast, wiadomości czy odcinek serialu puszczony „w tle” zawiera mowę niosącą znaczenie, więc konkuruje o uwagę z tekstem, który czytasz, silniej niż nawet muzyka ze słowami – trudniej zignorować zdanie w języku, którego się rozumie, niż linijkę piosenki.

Muzyka do nauki w Pinky

Pinky nie ma wbudowanego odtwarzacza muzyki – to, czy grać cokolwiek w tle, zostaje decyzją poza aplikacją. Timer pomodoro w Pinky pomaga natomiast sprawdzić, który wariant faktycznie działa: każda sesja zapisuje się w historii z przedmiotem, więc po kilku dniach porównania widać różnicę nie z wrażenia, tylko z liczby dokończonych bloków. Więcej na stronie timera pomodoro.