Notatki cyfrowe czy papierowe – co mówią o tym badania

To pytanie brzmi jak kwestia wygody, ale w rzeczywistości dotyka tego, jak notatka powstaje w danym momencie, nie tylko czym się ją później czyta.

Co pokazało badanie z 2014 roku?

Pam Mueller i Daniel Oppenheimer opublikowali w 2014 roku w czasopiśmie „Psychological Science” badanie „The Pen Is Mightier Than the Keyboard”, w którym studenci notowali z wykładu ręcznie albo na laptopie. Na pytania sprawdzające zrozumienie pojęć – nie samo zapamiętanie faktów – lepiej wypadła grupa pisząca ręcznie, mimo że grupa z laptopami zapisywała więcej słów.

Wyjaśnienie, jakie zaproponowali autorzy: pisanie ręczne jest wolniejsze niż pisanie na klawiaturze, więc z fizycznej konieczności wymusza streszczanie w trakcie słuchania. Klawiatura pozwala pisać szybciej niż mówi wykładowca, co ułatwia przepisanie niemal słowo w słowo – a przepisywanie nie wymaga przetworzenia treści w danym momencie. Co ważne, różnica wyszła na jaw przy pytaniach o zrozumienie i zastosowanie pojęć, nie przy pytaniach o proste fakty – obie grupy pamiętały nazwiska i daty podobnie dobrze.

Co pokazała replikacja z 2019 roku?

Zespół Morehead, Dunlosky i Rawson powtórzył ten eksperyment w 2019 roku w czasopiśmie „Educational Psychology Review”, rozszerzając go o grupy piszące na e-czytnikach i grupę bez notowania. Wynik nie był już tak jednoznaczny: wyniki testu nie różniły się konsekwentnie między grupami, a różnice te zmniejszały się jeszcze bardziej, gdy uczestnicy mogli wcześniej przejrzeć swoje notatki. Połączenie kilku takich powtórzeń badania wykazało niewielką, statystycznie nieistotną przewagę pisma ręcznego.

Kierunek pierwszego wyniku – pismo ręczne trochę lepsze niż laptop – nie zniknął całkowicie w replikacji, ale okazał się dużo słabszy i mniej wiarygodny, niż sugerowały pierwsze doniesienia. Ostrożny wniosek: mechanizm (streszczanie kontra przepisywanie) jest lepiej potwierdzony niż konkretna wielkość przewagi jednego narzędzia nad drugim.

Co z tego wynika dla Twoich notatek?

Niezależnie od tego, jak silny jest efekt z badań, praktyczny wniosek zostaje ten sam: to, co realnie utrwala materiał, to streszczanie własnymi słowami w trakcie notowania, nie samo narzędzie. Pismo ręczne wymusza to niejako automatycznie, przez ograniczenie prędkości. Na laptopie czy tablecie trzeba o tym pamiętać świadomie – zapisywać pojęcia i przykłady, nie całe wypowiedziane zdania.

Kiedy laptop albo tablet mają realną przewagę?

Trzy sytuacje, w których warto wybrać wersję cyfrową niezależnie od wyniku badań. Wyszukiwanie – notatka z całego semestru w jednym pliku przeszukuje się słowem w kilka sekund, zeszyt trzeba przeglądać strona po stronie. Reorganizacja – fragment notatki łatwo przenieść do innej sekcji, kiedy okazuje się, że pasuje gdzie indziej. Synchronizacja między urządzeniami – notatka zapisana na laptopie na wykładzie jest dostępna na telefonie bez przepisywania.

Kiedy papier ma realną przewagę?

Też trzy sytuacje. Brak rozpraszaczy – zeszyt nie ma powiadomień ani drugiej karty w przeglądarce, o którą walczy uwaga. Swoboda rysowania – mapy myśli, wykresy i diagramy rysuje się na papierze szybciej i bez ograniczeń szablonu. Wymuszone streszczanie – ograniczenie prędkości pisania ręcznego działa jak wbudowany filtr, który sam odsiewa mniej ważne fragmenty, bez potrzeby pamiętania o tym świadomie.

Który wybrać przy konkretnym typie zajęć?

Zamiast jednej odpowiedzi na wszystkie sytuacje, łatwiej dopasować narzędzie do rodzaju zajęć. Wykład teoretyczny z dużą ilością mówionego tekstu – papier, bo wymusza streszczanie w locie. Zajęcia z dużą ilością wzorów, rysunków i schematów, jak fizyka czy anatomia – papier albo tablet z rysikiem, bo klawiatura nie zapisze wzoru ani schematu wygodnie. Materiał, do którego trzeba wracać wielokrotnie w trakcie semestru i dopisywać nowe fragmenty, jak notatki z całego kursu jednego przedmiotu – wersja cyfrowa, ze względu na wyszukiwanie i łatwą reorganizację. Żaden z tych wyborów nie zwalnia z zasady streszczania własnymi słowami – zmienia tylko to, które narzędzie łatwiej tę zasadę wymusi samo, bez pilnowania jej na bieżąco.

Czy warto łączyć obie formy?

Częste w praktyce rozwiązanie: notatki ręczne w trakcie zajęć, a po nich krótkie przepisanie najważniejszych fragmentów do wersji cyfrowej – nie całości, tylko pojęć i pytań wybranych do dalszych powtórek. Samo przepisywanie znów niewiele daje, ale wybór, co przepisać, wymaga ponownego przejrzenia notatki i podjęcia decyzji, co było ważne – a to jest dokładnie ten sam rodzaj przetworzenia materiału, o który chodzi w dobrym notowaniu. Wersja cyfrowa zyskuje wtedy dodatkowo na wyszukiwaniu i porządku, bez rezygnowania z zalet pisania ręcznego w trakcie samych zajęć.

Notatki cyfrowe w Pinky

Notatki dodane w Pinky są przypisane do przedmiotu i widoczne z telefonu i z przeglądarki na tym samym koncie, więc to, co zapisane na laptopie na wykładzie, jest dostępne w drodze powrotnej bez przepisywania do drugiej aplikacji. Zasada streszczania własnymi słowami, opisana w artykule jak robić notatki, dotyczy notatek cyfrowych w takim samym stopniu jak papierowych.