Grywalizacja nauki – czy punkty i nagrody działają

Co to jest grywalizacja nauki?

Grywalizacja to przenoszenie mechanizmów znanych z gier – punktów, poziomów, odznak, serii dni – do zadań, które grami nie są, w tym przypadku do nauki. Celem jest zwykle ułatwienie startu albo utrzymania regularności, nie zamiana samej nauki w rozrywkę.

Czy nagrody szkodzą motywacji?

To zależy od tego, czy zadanie było już samo interesujące, i od rodzaju nagrody. Najbardziej cytowaną odpowiedzią na to pytanie jest metaanaliza z 1999 roku, w której Edward Deci, Richard Koestner i Richard Ryan przeanalizowali 128 wcześniejszych badań nad wpływem nagród na motywację wewnętrzną.

Wynik: nagrody materialne, zależne od samego zaangażowania w zadanie albo od jego wykonania, zmniejszały późniejsze zainteresowanie tym zadaniem – nawet gdy w danym momencie skłaniały do działania. Nagrody, które dawały tylko informację o postępie, takiego efektu zwykle nie miały. Rozstrzygające okazało się to, jak nagroda była odczuwana: jako kontrola nad zachowaniem czy jako informacja o tym, jak dobrze się je wykonuje.

Klasyczny eksperyment z pisakami

Wcześniejszy, często przywoływany eksperyment z 1973 roku, przeprowadzony przez Marka Leppera, Davida Greene’a i Richarda Nisbetta, pokazał ten efekt na przedszkolakach.

Badacze wybrali dzieci, które już same, z własnej chęci, lubiły rysować kolorowymi pisakami. Część z nich obiecano nagrodę za rysowanie, część dostała tę samą nagrodę niespodziewanie, a część nie dostała nic. Jeden do dwóch tygodni później, gdy pisaki wróciły do sali bez żadnej nagrody w zamian, dzieci, którym nagrodę obiecano z góry, spędzały na rysowaniu około dwa razy mniej czasu niż dzieci z dwóch pozostałych grup.

Zjawisko to nazywa się efektem nadmiernego uzasadnienia: obiecana nagroda zmienia to, jak dziecko interpretuje własne zachowanie – z „robię to, bo mi się podoba” na „robię to dla nagrody” – i po zniknięciu nagrody znika też część pierwotnego zainteresowania.

Kiedy nagroda pomaga, a kiedy szkodzi?

Rozstrzyga punkt wyjścia. Zadanie, które i tak już jest ciekawe – hobby, przedmiot, który się lubi – łatwo stracić jako źródło przyjemności, jeśli zamieni się je w warunek nagrody. Zadanie, które jest nudne, trudne do rozpoczęcia albo po prostu nowe, nie ma jeszcze żadnego zainteresowania do podkopania – tam nagroda, zwłaszcza taka, która pomaga po prostu zacząć, rzadko coś psuje.

Co to zmienia dla nauki w praktyce?

Punkty i odznaki za samo uruchomienie sesji nauki – trudny do pominięcia pierwszy krok – działają zwykle bezpiecznie, bo obniżają próg wejścia do czegoś, co i tak trzeba zrobić. Ryzykowniejsze jest nagradzanie za wynik w przedmiocie, który uczeń i tak lubi – tam nagroda może z czasem zamienić przyjemność w obowiązek.

Bezpieczniejszy rodzaj nagrody to ten, który informuje o postępie – widoczna seria dni, wykres godzin nauki, pasek do kolejnego poziomu – nie ten, który grozi jej utratą. Różnica jest subtelna, ale to ona decyduje, czy grywalizacja pomaga zacząć, czy w końcu zaczyna zastępować zainteresowanie samą nauką.

Grywalizacja a rywalizacja – to nie to samo

Warto rozdzielić dwa różne mechanizmy, które w praktyce często się miesza. Grywalizacja oparta na własnym postępie – seria dni, pasek do kolejnego poziomu, punkty za dokończone sesje – porównuje Cię z Tobą samym z wczoraj. Rywalizacja – tabela wyników, ranking klasy – porównuje Cię z innymi.

Pierwszy mechanizm rzadko szkodzi, bo nie ma w nim przegranej – każda dokończona sesja jest postępem, niezależnie od tego, co robią inni. Drugi bywa mocnym paliwem dla osób, które akurat są wysoko w rankingu, i działaniem odwrotnym do zamierzonego dla osób, które są na dole – u nich tabela wyników nie motywuje do doganiania, tylko zniechęca do sprawdzania wyników w ogóle.

Czy grywalizacja działa tak samo dla każdego?

Nie. Element relacyjności z teorii autodeterminacji sprawia, że część osób naprawdę dobrze reaguje na porównanie z innymi – wspólna nauka ze znajomym, wspólna seria dni, odhaczanie tego samego materiału razem. Dla innych osób silniejszym paliwem jest czysto indywidualny postęp, bez elementu porównania w ogóle, a widok cudzych wyników działa raczej zniechęcająco niż mobilizująco.

Nie ma tu jednej właściwej odpowiedzi – warto sprawdzić na sobie, po którym z tych dwóch mechanizmów faktycznie chce się wracać do nauki dzień po dniu, i wybrać ten, a nie ten, który „powinien” działać.

Grywalizacja w Pinky

Łapki w Pinky przyznawane są za dokończone sesje nauki, nie za wynik w konkretnym przedmiocie czy porównanie z innymi – to jest celowa różnica względem systemów punktowych, które nagradzają wyłącznie najlepszy wynik. Rozbudowa wioski i kolejne koty są śladem regularności, informacją o postępie, nie warunkiem, bez którego nauka nie miałaby sensu. Więcej o samym systemie nauki w tym modelu jest na stronie planera nauki.